Γιάννης Κουτσούκος

Μαΐου 1, 2018

Ο διάσημος αμερικανός Αρχαιολόγος Καρλ Μπλέγκεν

Filed under: ιστορια — Γιάννης Κουτσούκος @ 11:17 μμ
 

ΑΠΟ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΥΤΣΟΥΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ.

Εικόνα 20. Ο διάσημος αμερικανός Αρχαιολόγος Καρλ Μπλέγκεν. (27-1-1887 ΗΠΑ, +24-8-1971 Αθήνα), ο οποίος ανάσκαψε τα έτη 1921-1922 τους προϊστορικούς οικισμούς του Αγίου Βασιλείου Ζυγουριές και Αμπελάκια και έφερε στο φως πολύτιμα στοιχεία για την ιστορία και την συνεχή κατοίκηση της περιοχής του Αγίου Βασιλείου από το 2600 π .Χ έως το 1100 π. Χ.

 

 

Φωτογραφία του Jannis Koutsoukos.

Advertisements

Η Υστεροελλαδική εποχή στην Αγία Τριάδα του βουνού Δαφνιάς και στο λόφο των Αρχαίων Κλεωνών

Filed under: Uncategorized — Γιάννης Κουτσούκος @ 6:36 μμ

ΑΠΌ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΥΤΣΟΥΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ

Η Υστεροελλαδική εποχή στην Αγία Τριάδα του βουνού Δαφνιάς και στο λόφο των Αρχαίων Κλεωνών
Για την κατοίκηση της περιοχής κατά την υστεροελλαδική εποχή (1600-1100 π.Χ.) αναφέρονται ακόμη δύο θέσεις στην περιοχή του Αγίου Βασιλείου. Η μία είναι η Αγία Τριάδα νότια του χωριού Άγιος Βασίλειος, μεταξύ των Βουνών Δαφνιάς και Γκαλγκούνι, η οποία σή-μερα ανήκει στην ενορία Στεφανίου. Εκεί βρέθηκε το 1913 ένας α-ποθέτης, ο οποίος περιείχε περισσότερα από 200 υστεροελλαδικά ει-δώλια από ψημένη γη (τερακότα). Ο σωρός των ειδωλίων προερ-χόταν πιθανόν από κάποιο ιερό στο δρόμο από Μυκήνες προς Κόριν-θο ο οποίος περνούσε και από την περιοχή αυτή και ήταν συντομό-τερος από τους άλλους γνωστούς αρχαίους δρόμους (Δερβενάκια, Αγ. Σώστης, Κλεισούρα Αγιονορίου). Eπίσης o Gebauer αναφέρει ότι συνέλεξε υστεροελλαδικά όστρακα από τον ψηλότερο από τους τρείς λόφους των Αρχαίων Κλεωνών.

Απρίλιος 28, 2018

ΑΝΑΒΙΩΣΗ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΣΤΟ ΣΤΑΔΙΟ ΤΗΣ ΝΕΜΕΑΣ ΤΟ 2000 μ.χ Κρίσεις και σχόλια.

Filed under: ιστορία — Γιάννης Κουτσούκος @ 5:37 μμ

 

Με ελλανοδίκες, κήρυκες αφέτες, και αγριοσέλινο, αλλά και…πλαστικές καρέκλες, έγινε η δεύτερη αναβίωση των Νεμεών.

Οραματιστής και πραγματιστής ο συμπαθέστατος κ. Τέλης Καλής. Κατάφερε το ακατόρθωτο. Και αυτό δυό φορές μέσα σε μια επαρχιακή αδράνεια, γνωστή αδιαφορία αλλά και νοοτροπία, που απέχει πολύ από τη νοοτροπία των θεατών των αρχαίων Νεμέων.
Παρά τις προφορικές και έγγραφες παραινέσεις, όταν ο σαλπιγκτής έδινε το σήμα, για ν’ αναγγείλει κάτι το σπουδαίο, οι σύγχρονοι Νεοέλληνες δεν εννοούσαν να διακόψουν την ψιλοκουβέντα τους. Τις συμπαθητικές στους Νεοέλληνες “κουρελούδες» της πρώτης αναβίωσης, τώρα είχαν διαδεχθεί “το σήμα κατατεθέν” που εκφράζει το “καλαισθητικό” επίπεδο της πλειονότητας των σημερινών επαρχιών: Οι πλαστικές καρέκλες.
Πέρα όμως από όλα αυτά: Ένα τοπίο γεμάτο γαλήνη που λες και είχε ολοκληρώσει τα βιώματα και τις μνήμης αιώνων μέσα στο παρών του Σταδίου.
Οι επτά επί Θήβας, ο “αρχέμορος” Οφέλτης -το βρέφος που δεν έφταιξε σε τίποτα για τα “πεπραγμένα” των άλλων-,η Αδραστεία πηγή, η Υψιπύλη, ο Λυκούργος, ο Ηρακλής, ο Βωμός του Δία στην κορυφή του Απέσα, αλλά και οι “καλοκτισμένες Κλεωνές” του Ομήρου
έδειχναν όλα αυτά έτσι ανακατεμένα και ετεροχρονισμένα, ότι διεκδικούσαν μια θέση μέσα από το χρόνο σε κείνο το παρόν, της αναβίωσης των σύγχρονων Νεμέων, μέσα σ’ αυτό το αρχαίο στάδιο.
Και διαβάζουμε: “Ο Άδραστος νίκησε στην ιπποδρομία, ο Ετεοκλής στον δρόμο, ο Τυδεύς στην πυγμαχία, ο Αμφιάραος στο άλμα και στον δίσκο, ο Λαοδόκος στο ακόντιο, στην πάλη ο Πολυνείκης και ο Παρθενοπαίος στο τόξο”. Μόνο βέβαια εκείνοι που άφησαν τα ονόματα τους να γραφούν στο πρόγραμμα των αγώνων “Νέμεα 2000” έτρεξαν σε ένα μόνο αγώνισμα -τον δρόμο- και κείνο μάλιστα σε μισή απόσταση (!)
Και διαβάζουμε πάλι: “Έθαψαν το παιδί (Οφέλτη) και ίδρυσαν τους επιτάφειους Νεμείους Αγώνες…. σε ανάμνηση του πένθους… το δε στεφάνι των νικητών πλεκόταν από αγριοσέλινο”.
Πένθος στην αρχαία Νεμέα όταν πέρασαν οι επτά επί Θήβας
Πένθος στη Θήβα όταν έφθασαν μετά εκεί οι ίδιοι.
Πόσο πάθος για πίστη, για μύθο και για πεπρωμένο είχαν τελικά οι
προγονοί μας;
Η “Ύσπληγα”: Μια νέα λέξη στο λεξιλόγιο μερικών. Ένα σύστημα εκκίνησης για να μην υπάρχει απάτη (!). Υπάρχει άραγε;
Θυμάστε όταν ήλθε ο Νέρωνας στα Ίσθμια τί έγινε; Οι Κορίνθιοι τον ανεκήρυξαν νικητή σε όλα τ’ αγωνίσματα. Έτσι πέτυχαν την απαλλαγή μερικών φόρων. Και του έστησαν την ανάγλυφη προτομή στον Ισθμό, που υπάρχει ακόμη μέχρι σήμερα στα πρανή της διώρυγγας.
Και τώρα τί κάνουμε εμείς στα αναβιωμένα Νέμεα χωρίς τους Νέρωνες; Ήσαν κι αυτοί μια κά ποια λύση.
„Και το σπουδαιότερο: Με μια Ευχή στη Γη άρχισε η τελετή: “Ιερή γη •της Αρχαίας Ελλάδος… Μητέρα κάθε λαού που γεννήθηκε ποτέ…. φύλαξε την ελπίδα…. ότι όλοι εμείς…. που είμαστε παιδιά σου, θα ζήσουμε την ειρήνη και αγάπη μέχρι να συναντηθούμε πάλι στη Γη της Νεμέας
Για ελπίδα, αγάπη και ειρήνη μιλάει αυτό το ποίημα. Έτσι όπως μίλαγαν και στην αρχαιότητα. Είναι όμως μια ευχή και η πραγματικότητα διαφορετική.
Ο Πολυνείκης πάντως, δεν νίκησε σε κανένα αγώνισμα στη Νεμέα, απλώς και μόνο γιατί δεν ήταν παρών.
Τόσο, όμως, αυτός, όσο και ο αδελφός του Ετεοκλής έμειναν στην ιστορία χιλιάδες χρόνια τώρα, παρά το γεγονός ότι τότε δεν υπήρχε πρόγραμμα “Νέμεα 2000”, το οποίο ν’ αφιερώσει τις μισές σελίδες του σε αναγραφή ονομάτων και καταλόγων, όσων συμμετείχαν στους αναβιωμένους αγώνες στο στάδιο της Αρχαίας Νεμέας, στις 3 και 4 Ιουνίου του έτους 2000 μ.Χ.
Πάντως, παρά τις ελλείψεις κάθε δύο χρόνια σε μια μικρή μικρή γωνία της Κορινθιακής γης χάρη στις άοκνες προσπάθειες ολίγων ιδεολόγων, συντελείται ένα “μικρό θαύμα” · βασισμένο στην πίστη σε μια ιδέα και στην αγάπη για το ελληνικό παρελθόν.

Δημοσιεύτηκε την 9-6-2000
στην εφημερίδα ΣΗΜΕΡΑ της Κορίνθου.

Απρίλιος 18, 2018

ΟΙ ΕΠΤΑ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΜΑΡΤΗΡΥΣΑΝ ΣΤΗΝ ΚΟΡΙΝΘΟ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΟΝ ΜΑΡΤΥΡΑ ΛΕΩΝΙΔΗ ΕΠΙ ΗΓΕΜΟΝΟΣ ΒΕΝΟΎΣΤΟΥ.

Filed under: θεολογία — Γιάννης Κουτσούκος @ 6:10 μμ

Στις 16 Απριλίου είναι η μνήμη των Αγίων Μαρτύρων, που μαρτήρυσαν στην Κόρινθο:

Λεωνίδου, και των επτά μαρτύρων γυναικών.

Χαρίσσης,

Νίκης,

Γαληνής,

Καλλίδος,

Νουνεχίας, κόρη της Βασιλίσσης

Βασιλίσσης, μητέρα της Νουνεχίας

και Θεοδώρας.

Ο Λεωνίδης συνελήφθη στην Τροιζίνα τις ημέρες του Πάσχα και μεταφέρθη στην Κόρινθο, στον ηγεμόνα Βενούστο. Επειδή δεν άλλαξε την πίστη του ο ηγεμόνας Βενούστος τον κρέμασε και διέταξε να τον γδάρουν. Μετά τον έριξε στην θάλασσα.

Οι δε επτά γυναίκες ήλθαν από τα άλλα μέρη της Ελλάδος και αυτές στην Κόρινθο. Έφθασαν μέχρι την θάλασσα (πιθανότατα στο Αρχαίο Λιμάνι του Λεχαίου) , όπου έψελναν όλες μαζί και τις έβαλαν σε ένα πλοίο, όπου εξακολουθούσαν ν ασυμψάλλουν, και αφφού τις πήγαν τριάντα στάδια μέσα στον Κορινθιακό Κόλπο τις έδεσαν με λιθάρια και τις έριξαν στην θάλασσα για να πνιγούν και να πάνε στον βυθό. Εμαρτύρησαν το Μεγάλο Σάββατο.

Η Μακαρία Χάρισσα έψελνε τον  ύμνο, όπως η Μαριάμ μετά την διάβαση της Ερυθράς Θαλάσσησ  » ΈΝΑ  ΜΙΛΙ  ΠΕΡΠΑΤΗΣΑ ΚΥΡΙΕ ΚΑΙ ΤΟ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑ ΜΕ ΕΔΙΩΚΕ ΚΑΙ ΔΕΝ ΣΕ ΑΠΑΡΝΗΘΗΚΑ ΚΥΡΙΕ, ΣΩΣΟΝ ΜΟΥ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ.»

 

ΟΙ ΜΑΡΤΥΡΗΣΑΝΤΕΣ ΣΤΗ ΚΟΡΙΝΘΟ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΤΟΝ ΜΑΡΤΥΡΑ ΛΕΩΝΙΔΗ

 

 

Ο ΜΑΡΤΥΡΑΣ ΛΕΩΝΙΔΗΣ

 

Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΤΥΡΑ ΛΕΩΝΙΔΗ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΟΥ ΛΕΧΑΙΟΥ

Στο δυτικό βραχίονα του αρχαίου λιμανιού του Λεχαίου σώζονται τα ερείπια παλαιοχριστιανικής βασιλικής μεγάλων διαστάσεων αφιερωμένη στον μάρτυρα Λεωνίδη και στις 7 γυναίκες που μαρτύρησαν μαζί του, γνωστή ως ¨βασιλική Λεχαίου¨.

Η θεμελίωση του κυρίως ναού έγινε στους χρόνους του αυτοκράτορα Μαρκιανού (450-457 μ.Χ.) ή στα πρώτα χρόνια του διαδόχου του Λέοντα Α’ (457-474 μ.Χ.) και ολοκληρώθηκε επί Ιουστίνου Α’ (518-527 μ.Χ.). Δυστυχώς η αίγλη και το μεγαλείο που γνώρισε αυτό το επιβλητικό μνημείο δεν κράτησε πολύ καθώς το 551/552 μ.Χ. φοβερός σεισμός που έπληξε την περιοχή το κατέστρεψε ολοσχερώς.

Πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική διαστάσεων 91 x 27μ. αποτελούμενη από εξέχον εγκάρσιο πενταμερές κλίτος, δύο γωνιαία διαμερίσματα δυτικά των ακραίων κλιτών του, ημικυκλική αψίδα, πενταμερή νάρθηκα και δύο αίθρια.

Εξωτερικά το μήκος του συγκροτήματος της βασιλικής ήταν 220μ. και το πλάτος 59,29μ.

Πριν από την είσοδο στον κυρίως ναό υπήρχαν δύο αίθρια, ένα ορθογώνιο και ένα ημικυκλικό που περιβάλλονταν από στοά. Στο κέντρο του ημικυκλικού αίθριου υπήρχε φιάλη με μία ή περισσότερες κρήνες όπου οι πιστοί έπρεπε να πλυθούν πριν την είσοδό τους στον ναό. Η είσοδος στο νάρθηκα στο χώρο όπου προσεύχονταν οι κατηχούμενοι γινόταν από δύο θύρες. Ο νάρθηκας επικοινωνούσε με τον κυρίως ναό μέσω τριών ανοιγμάτων. Ο κυρίως ναός ήταν χωρισμένος σε τρία κλίτη με δύο κιονοστοιχίες που η καθεμία είχε 23 κίονες. Στο μέσο του κεντρικού κλίτους υπήρχε ο άμβωνας που ήταν οκταγωνικός με δύο κλίμακες εκατέρωθεν. Στο ανατολικό τμήμα του ναού, στο ιερό βήμα αποκαλύφθηκε το σύνθρονο και τα βάθρα από τις θέσεις των κληρικών περιμετρικά της Αγίας Τράπεζας η οποία καλυπτόταν με κιβώριο. Από το τέμπλο σώζονται τμήματα του στυλοβάτη του που εκτεινόταν σχεδόν σε όλο το πλάτος του μεσαίου κλίτους. Από το μέσον περίπου του τέμπλου ξεκινούσε η σολέα, επιμήκης διάδρομος, οριζόμενος από δύο παράλληλες σειρές μαρμάρινων στυλοβατών που έφεραν πεσσίσκους οι οποίοι συγκρατούσαν θωράκια. Η σολέα κατέληγε στον άμβωνα του μεσαίου κλίτους. Στη Β.Δ. γωνία της βασιλικής βρίσκεται το τριμερές βαπτιστήριο, ανεξάρτητο συγκρότημα που αποτελείται από προαύλιο οίκο, τετράκογχο αποδυτήριο και οκτάγωνο φωτιστήριο με δύο κτιστές κολυμβήθρες, η μια αβαθής για μεγάλους (βάπτισμα με ραντισμό) και η άλλη βαθιά για παιδιά (βάπτισμα με εμποτισμό). Το συγκρότημα που το χαρακτηρίζει αρχιτεκτονική αυτοτέλεια είναι παλαιότερο της βασιλικής. Η αρχική χρήση του ήταν πιθανότατα μαρτύριο ή μαυσωλείο.

Η βασιλική ήταν κτισμένη με επιμέλεια και η τοιχοποιία της συνίσταται από αργολιθοδομή και εναλλασσόμενες ζώνες οπτοπλίνθων. Χαρακτηριστικά είναι τα διακοσμητικά μυστρίσματα στους αρμούς. Η στέγη στο μεσαίο κλίτος πρέπει να ήταν δίρριχτη, στα πλαϊνά κλίτη μονόρριχτη, ενώ το κεντρικό τμήμα του Ιερού Βήματος θα στεγαζόταν με τετράκλινη στέγη.

Τα δάπεδα της βασιλικής ήταν στρωμένα με μαρμάρινες λευκές πλάκες. Τα μαρμαροθετήματα των πλαϊνών κλιτών και οι κίονες παρουσιάζουν ποικιλία χρωμάτων ( λευκό, πορφυρό, γκρί, πράσινο ).

Πλούσιος και εξαιρετικής τέχνης ήταν ο γλυπτός διάκοσμος του ναού. Πλήθος αρχιτεκτονικών μελών υπάρχουν διάσπαρτα στο χώρο του μνημείου ενώ άλλα βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αρχαίας Κορίνθου. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα κορινθιακά κιονόκρανα, τα ιωνικά με επίθημα, τα θεοδοσιανά με την ιδιαίτερα επιμελημένη εργασία, τα επιθήματα, τα γείσα και τα περιθυρώματα με τον πλούσιο διάκοσμο. Βρέθηκαν επίσης κίονες, αμφικιονίσκοι, θωράκια, βάσεις κιόνων κ.λ.π.

Ιστορική πηγή για τον μάρτυρα Λεωνίδη περιέχεται στο μηνολόγιο του Πατμιακού Κώδικα 254 φ, 144 κ.ε. (10ος – 11ος αιώνας).

Η ύπαρξη του μεγαλοπρεπούς αυτού εκκλησιαστικού αρχιτεκτονήματος στο χώρο του αρχαίου λιμανιού εντάσσεται μέσα σε ένα γενικότερο κλίμα οικονομικής ευμάρειας, που βοήθησε στην ανάπτυξη μιας κορινθιακής αρχιτεκτονικής σχολής με υψηλούς καλλιτεχνικούς στόχους.

Συντάκτης
Κωνσταντίνα Σκαρμούτσου, αρχαιολόγος ΠΕ

Απρίλιος 12, 2018

ΕΝΑ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΠΑΝΙΕΣ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΤΟΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΖΩΟΔΟΧΟΥ ΠΗΓΗΣ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ ΤΟΥ 1610 Μ.Χ (ΤΟΥ ΚΑΚΑΒΑ ΜΕ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΑΥΠΛΙΟ).

Filed under: Μεταβυζαντινή τέχνη — Γιάννης Κουτσούκος @ 9:27 μμ
 

ΑΥΡΙΟ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ Ο ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΖΩΟΔΟΧΟΥ ΠΗΓΗΣ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ ΜΕ ΤΙΣ ΣΠΑΝΙΕΣ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ.

ΕΝΑ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΠΑΝΙΕΣ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΤΟΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ 1610 Μ.Χ (ΤΟΥ ΚΑΚΑΒΑ ΜΕ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΑΥΠΛΙΟ) ΜΕ ΤΟΝ 

– ΕΝΘΡΟΝΟ ΧΡΙΣΤΟ, 
-ΤΟΥΣ ΤΕΣΣΕΡΟΥΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΕΣ,
-ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΜΙΧΑΙΑ, –
-ΤΟΥΣ ΕΠΤΑ ΑΓΓΕΛΟΥΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗΣ,
-ΤΑ ΧΕΡΟΥΒΕΙΜ ΚΑΙ ΤΑ ΣΕΡΑΦΕΙΜ,
-ΜΕΡΙΚΟΥΣ ΑΓΓΕΛΟΥΣ ΠΟΥ ΠΕΤΟΥΝ ΣΤΑ ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΜΑΣ ΚΑΙ
ΚΑΤΩ
-ΣΤΙΓΜΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ.

 

Η ΥΓΡΑΣΙΑ ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΕΙ ΤΙΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ.  ΚΑΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΓΙΑ ΝΑ ΣΩΘΕΙ Η ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΜΑΣ.

Φωτογραφία του Jannis Koutsoukos.

Μαρτίου 18, 2018

Στην Καρχηδόνα «στο καφενείο των Συγγραφέων.»

Filed under: Διάφορα θέματα. — Γιάννης Κουτσούκος @ 9:56 μμ

Στην περίφημη και ιστορική Καρχηδόνα (σήμερα Τυνησία) στο καφενείο, που σύχναζαν οι Ευρωπαίοι συγγραφείς Σατρ, Καμύ κλπ. Στο τόπο αυτόν κατοικούσαν και οι Έλληνες σφουγγαράδες, όταν πήγαιναν στην Αφρική για σφουγγάρια.

 

Φωτογραφία του Jannis Koutsoukos.
Μου αρέσει!Δείτε περισσότερες αντιδράσεις

Σχολιάστε

Περιφραστική απόδοση του Απολυτίκιου του Οσίου Ιωάννου της Κλίμακος.

Filed under: Υμνογραφία,Υμνολογία,θεολογία — Γιάννης Κουτσούκος @ 11:05 πμ

Η  ΤΕΤΑΡΤΗ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ ΕΙΝΑΙ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ ΣΤΟΝ ΟΣΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ. ΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΑΣ ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΟΥΝ, ΟΤΙ ΚΑΛΟΝ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΜΕΛΕΤΑΜΕ ΚΑΙ ΤΑ ΟΡΘΟΔΟΞΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ.

Άγιος Ιωάννης συγγραφέας της Κλίμακος

Ἀπολυτίκιον  (Αρχαίο κείμενο)
Θεῖον κλίμακα, ὑποστηρίξας, τὴν τῶν λόγων σου, μέθοδον πάσι, Μοναστῶν ὑφηγητὴς ἀναδέδειξαι, ἐκ πρακτικῆς Ἰωάννη καθάρσεως, πρὸς θεωρίας ἀνάγων τὴν ἔλαμψιν. Πάτερ Ὅσιε, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε, δωρήσασθαι ἠμὶν τὸ μέγα ἔλεος.

Περιφραστική απόδοση του κειμένου (από τον Γιάννη Κουτσούκο)

Πάτερ Ιωάννη Όσιε, με την πρακτική κάθαρση (αποβολή των ψυχικών και σωματικών παθών), μπορεί να οδηγηθεί (ο άνθρωπος στις ουράνιες) θεωρίες μέσω της θεϊκής έλλαμψης (με την επενέργεια της Θείας Χάριτος). Με την θεϊκή σου κλίμακα (με το βιβλίο σου της  πνευματικής σκάλας ανόδου των αρετών) αναδείχθηκες υφηγητής των μοναζόντων  της ερήμου (του όρους Σινά και των μετέπειτα μοναχών), αφού με μεθοδικότητα σε όλα τα γραφόμενα σου και με τα (σοφά) λόγια σου υπεστήριξας, πως μπορεί κάποιος να φθάσει το Θείον, (την κατά Χάριν Θέωση).

Πάτερ Όσιε, ικέτευε τον Χριστόν και Θεό να μας δωρήσει το έλεος Του.

 

Μαρτίου 16, 2018

Από την υμνωδία του Τριωδίου Πνευματικά γυμνάσματα

Filed under: Υμνογραφία,θεολογία — Γιάννης Κουτσούκος @ 7:08 μμ

Από την υμνωδία του Τριωδίου
Πνευματικά γυμνάσματα

Σήμερα θα κάνω μια προσπάθεια να δώσω ένα δείγμα γραφής από τις υψηλές έννοιες και τον σπάνιο λυρισμό που περιέχουν τα ποιήματα των υμνογράφων του Τριωδίου και ειδικά των κατανυκτικών εσπερινών.
Δυστυχώς η όλη ατμόσφαιρα της σημερινής κοινωνίας, όπου παρατηρείται διαστροφή των εννοιών, έλλειψη αξιών, σύγχυση μεταξύ αρετής και κακίας και ένας ανελέητος υλισμός, έχει συντελέσει ώστε τα σπουδαία αυτά ποιήματα του Τριωδίου να μοιάζουν σαν κρυμμένα διαμάντια.

Η αρχαία γλώσσα στην οποία είναι γραμμένα, ο τρόπος με τον οποίο πολλές φορές ψέλνονται (τονισμός του μουσικού μέλους και όχι του λόγου) -και κυρίως μια τυπολατρική και επαγγελματική αντιμετώπιση πολλές φορές των ακολουθιών των κατανυκτικών εσπερινών, είναι τα πιο βασικά αίτια που κρατούν τις λυρικές εκφράσεις και τα νοήματα των υμνωδιών αυτών μακριά από τον κόσμο.
Ο κατανυκτικοί εσπερινοί, ως γνωστόν, ψέλνονται στις εκκλησίες -αν και όπου ψέλνονται ακόμη- κάθε Κυριακή βράδυ όλη την διάρκεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

Βασικοί υμνογράφοι των ποιημάτων αυτών είναι ο Ιωσήφ ο υμνογράφος (Θ’ αιώνας), και ο Θεόδωρος ο υμνογράφος (Θ’ αιώνας). Τη μουσική επένδυση έχουν κάνει κυρίως ο Πέτρος Λαμπαδάριος ο Πελοποννήσιος, αλλά και άλλοι συνθέτες της βυζαντινής μουσικής.
Σ’ ένα ποίημα του Θεόδωρου του υμνογράφου, που ψέλνεται την Κυριακή της Τυρινής το βράδυ αναφέρονται τα εξής:
«Ας αρχίσουμε τον καιρό της νηστείας με χαρά, με το να υποβάλλουμε τους εαυτούς μας σε πνευματικούς αγώνες.
Aς εξαγνίσουμε την σάρκα μας με το να νηστεύουμε όχι μόνο από τα φαγητά, αλλά και από τα ψυχικά μας πάθη (τις ψυχικές διαστροφές και κακίες) και με το να καλλιεργούμε τις αρετές του Πνεύματος. Στις οποίες αρετές αν επιμείνουμε μέχρι τέλους με πόθο θ’ αφιερωθούμε όλοι να δούμε το πάνσεπτο Πάθος του Χριστού Θεού, και το Άγιο Πάσχα με πνευματική αγαλλίαση».

Με επιγραμματικό τρόπο ο Θεόδωρος μας δίνει μέσα σε λίγες γραμμές το βαθύτερο νόημα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, αλλά και της Χριστιανικής θρησκείας γενικότερα. Δεν αρκεί η νηστεία των φαγητών, αλλά χρειάζεται και η νηστεία των παθών και η καλλιέργεια και άσκηση των αρετών του Πνεύματος.

Και τα τρία αυτά είναι ο «Πνευματικός αγώνας» που οδηγεί στον καθαρισμό των σαρκών μας αλλά και στην εξάγνιση της ψυχής του κάθε ατόμου. Έτσι εξαγνισμένοι μπορούμε να αξιωθούμε να βιώσουμε συνειδητά την σταυρική θυσία του Θεανθρώπου, αλλά και την Ανάστασή του και όλα αυτά, με πνευματική αγαλλίαση που είναι η «θέωση» του κάθε ενός από εμάς. Η προσπάθεια δηλαδή του καθ’ενός που είναι ο πνευματικός του αγώνας (νηστεία φαγητών, παθών και εξάσκηση πνευματικών αρετών) φθάνει στην «θέωση» (αγαλλίαση) μέσα από την Θεανθρώπινη θυσία και την Ανάσταση. Δηλαδή έχουμε αποτέλεσμα της προσωπικής μας προσπάθειας εφ’ όσον επενεργήσει και η Θεία Χάρις.

Ποια είναι όμως τα πάθη της ψυχής μας, τα οποία καλούμεθα να περιορίσουμε και αποκόψουμε; Αυτά είναι: υπερηφάνεια, φιλαργυρία, πορνεία, φθόνος, γαστριμαργία, θυμός, αμέλεια κ.ά. Ποιες είναι οι αρετές του πνεύματος; Αγάπη (και σ’ όσους μας αδίκησαν), διάκριση, ταπείνωση (έλλειψη εγωισμού) κ.λπ. Από τα πιο πάνω προκύπτει, ότι η γνωστή σε όλους λέξη «νηστεία» της Μεγάλης Τεσσαρακοστής δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά μέσον. Όπως μέσον είναι επίσης ο περιορισμός και η εξάλειψη των ψυχικών παθών.

Ο σκοπός είναι να μπορέσουμε να φθάσουμε μέσα από την σωματική και ψυχική αυτή κάθαρση στα δύο επόμενα στάδια του πνευματικού αγώνα που είναι ο φωτισμός και η «θέωση».

Δημοσιεύτηκε στις 29-1-1998
στην εφημερίδα «Σήμερα» της Κορίνθου

Μαρτίου 12, 2018

Ο ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΦΡΑΓΚΙΚΟ ΚΑΣΤΟ. ΣΤΟ ΒΑΘΟΣ Ο ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΤΗΣ ΡΟΥΜΕΛΗΣ

Filed under: Τοπία ιδιαιτέρου φυσικού κάλους. — Γιάννης Κουτσούκος @ 11:26 μμ

Μαρτίου 11, 2018

Κυριακή της υψώσεως του Τιμίου Σταυρού

Filed under: Υμνογραφία,Υμνολογία,θεολογία — Γιάννης Κουτσούκος @ 4:08 μμ

 

Του Γιάννη Κουτσούκου

Σήμερα θα κάνω πάλι μία προσπάθεια να εμβαθύνω στην ιστορική και δογματική σημασία, ενός ποιήματος που έχει συνθέσει ο μεγάλος Υμνογράφος της Εκκλησίας, ο Κοσμάς, ο επίσκοπος Μαϊουμά, πόλεως της Φοινίκης. Μαζί με τον αυτάδελφόν του όσιο Ιωάννη Δαμασκηνόν έγγραψαν «ασματικούς κανόνες», που σώζονται μέχρι σήμερα.

Ο Άγιος Κοσμάς (8ος αιώνας) ήταν θετός αδελφός του Αγ. Ιωάννου του Δαμασκηνού και συμμόνασαν και οι δύο για πολλά χρόνια στη Μονή του Αγ. Σάββα των Ιεροσολύμων. Ο ασματικός αυτός «κανόνας» της υψώσεως του Τιμίου Σταυρού αποτελείται από εννέα ωδές (η ενάτη ωδή είναι διπλή). Το μέτρο του είναι τονικό, δηλαδή το βάρος πέφτει όχι στο μέτρο των αρχαίων Ελληνικών ποιημάτων (μακρά – βραχεία συλλαβή), αλλά στον τονισμό. Δηλαδή μεγάλη σημασία δίνεται στη μουσική έκφραση των λέξεων.
Η γλώσσα που χρησιμοποιείται είναι καταλήγουσα. Η ποίηση είναι δογματική. Ύστερα από το σάλο των αιρέσεων της εποχής εκείνης οι υμνογράφοι τόνιζαν κατά λογοτεχνικότατο τρόπο τις υψηλές δογματικές αλήθειες της πίστης μας.
Στο δεύτερο τροπάριο της έβδομης ωδής του ασματικού «κανόνα» του Κοσμά περιέχεται μια θαυμαστή ερμηνεία των συμβολισμών του Παραδείσου, ο οποίος στην παλαιά Διαθήκη περιγράφεται σαν κήπος, αλλά και συμβολικά ονομάζεται και «ξύλον της γνώσεως».

Θα παραθέσουμε πρώτα το κείμενο και τη μετάφραση του τροπαρίου αυτού και θα σχολιάσουμε τη βαθύτερη σημασία που δίνεται, τόσο από τον Κοσμά, όσο και από άλλους εκκλησιαστικούς πατέρες για τον συμβολισμό του «ξύλου (δένδρου) της γνώσεως» στον Παράδεισο.
Κείμενο

Έλυσε πρόσταγμα Θεού παρακοή,
και ξύλον ήνεγκε
θάνατον βροτοίς,
το μη ευκαίρως μεταληφθέν
εν ασφαλεία της εριτίμου δε,
εντεύθεν ζωής το ξύλον είργετο,
ο νυκτιλόχου
δυσθανούς ηνέωξεν,
ευγνωμοσύνη κράζοντος
ο υπερύμνητος, των Πατέρων και ημών,
Θεός ευλογητός εί.

Μετάφραση
Με την παρακοή του ο Αδάμ αθέτησε την εντολή του Θεού και ο καρπός του δένδρου που γεύτηκε ακαίρως (σε όχι αρμόδιο χρόνο) προξένησε θάνατο (σ’ αυτόν) και στους απογόνους του. Έκτοτε το δένδρο της πολύτιμης ζωής ήταν απαγορευμένο (για τους θνητούς) φρουρούμενο με μεγάλη ασφάλεια. Αυτό δε (δηλ. την κλεισμένη πόρτα του Παραδείσου και του ξύλου της ζωής) άνοιξε η ευγνώμων εκδήλωση του ληστή, που υπέστη τον ατιμωτικό θάνατο (του Σταυρού) και που αναφωνούσε: Θεέ μας και Θεέ των Πατέρων μας, ο πάνω από κάθε ύμνο, είσαι δοξασμένος.

Ο καρπός του δένδρου της γνώσεως στον Παράδεισο σχολιάζει ο Αγ. Γρηγόριος ο θεολόγος: «… ήτο η θέα του Θεού, την οποίαν ημπορούσαν να πλησιάσουν χωρίς να κινδυνεύσουν μόνον εκείνοι, οι οποίοι είχαν τελειοποιηθεί με την άσκησην….» (Έργα 5, σ. 55-57). Επομένως μιλάμε για έναν «νοητόν παράδεισον» και όχι για έναν «κήπο με δένδρα και καρπούς».
Σ’ αυτό συνηγορεί και ο Αγ. Νικόδημος ο Αγιορείτης, ο οποίος γράφει: «… Το ξύλον της γνώσεως ήτο νοητόν και αυτό έμελε ο Αδάμ να το απλαύσει ευκαίρως, ήτοι εν καιρώ τω πρέποντι, όταν ήθελε φθάσει εις την τελειότητα. Και ίσως η τελειότητα του Αδάμ ήτο η θέωσις, όπου έμελε να λάβει διά την οποίαν και εδημιουργήθη….» (Εοργοδρόμιον σ. 41).
Το ίδιο υποστηρίζει και ο Άγιος Μάξιμος: «Γι’ αυτό το σκοπό μας έπλασε ο Θεός για να γίνουμε μέτοχοι (κοινωνοί) της θείας φύσεως».

Όλη αυτή η ερμηνεία ανάγεται στη φράση του τροπαρίου: «ευκαίρως μεταληφθέν». Δηλαδή το «ξύλον της γνώσεως» (η κοινωνία της θέας του Θεού) δε συνέφερε τους Πρωτοπλάστους τη στιγμή εκείνη, διότι δεν είχαν ακόμη την τελειότητα εκείνη, την οποία έπρεπε να είχαν. Τους είχε δοθεί, όμως, η δυνατότητα ν’ αποκτήσουν την τελειότητα. Αποτέλεσμα της μη έγκαιρης «γευστικής δοκιμής» των Πρωτοπλάστων ήταν αυτόματα να εκδιωχθούν από το δένδρο της ζωής (από τον Παράδεισο) και από τη χάρη του Θεού και έπεσαν σε μία πιο ατελέστερη μορφή (βαριά και φθαρτή σάρκα).
Το «δένδρο της ζωής» (δηλαδή η θέα του Θεού) ήταν απαγορευμένο και έκτοτε εφρουρείτο με μεγάλη ασφάλεια (από τη «φλογίνη ρομφαία» και «τα χερουβείμ») μέχρι τη Σταύρωση και την Ανάσταση του Χριστού. Κατά την σταύρωση πρώτος ο ληστής με τη μεγάλη μετάνοιά του εισήλθε πάλι στον Παράδεισο. Για το θέμα αυτό ο Άγιος Γρηγόριος ο θεολόγος γράφει: «… Το ότι γίνεται (ο Πρωτόπλαστος) θνητός (σαρκικός) και ότι διακόπτεται η αμαρτία διά να μη γίνει αθάνατον το κακόν και έτσι η αμαρτία αποβαίνει φιλανθρωπία. Διότι εγώ έτσι πιστεύω ότι τιμωρεί ο Θεός» (Γρηγ. θεολόγου Έργα 5, σ. 55- 57).

Επομένως, ο σταυρικός θάνατος του Χριστού και η αυτεξούσια Ανάστασή του, που έγινε με τη θεϊκή του δύναμη (ως δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος) έδωσε τη δυνατότητα πάλι στους ανθρώπους με τη δύναμη της πίστης και της μετάνοιας να μπορούν να εισέλθουν πάλι στον Παράδεισο (στη «θέα του Θεού»), όπως λέει ο Αγ. Γρηγόριος ή στη «θέωση», όπως λέγει ο Αγ. Νικόδημος.

Πρώτος λοιπόν επάνω στο σταυρό του ο «εκ δεξιών ληστής»:
α) με την εξομολόγησή του (εγώ καλά παθαίνω ανάλογα με αυτά που έκανα),
β) με την πίστην του, που αναγνώρισε τη θεότητα ενός συσταυρωμένου του («δε φοβάσαι τον Θεόν») και
γ) με τη μετάνοιά του («μνήσθητί μου, Κύριε εν τη Βασιλείου σου»)
είναι αυτός, ένας μετανοημένος ληστής -λέει ο υμνογράφος- που μπήκε πρώτος στον Παράδεισο.

Εδώ ακριβώς έχει τη βαθύτερη σημασία το τροπάριο αυτό: Στη σχέση σταυρικής θυσίας του Χριστού και δυνατότητας εισόδου πάλι στον Παράδεισο (θέωση) γεγονότα που διαδραματίστηκαν επάνω στο Τίμιο Ξύλο του Σταυρού.

Το κείμενο αυτό περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Γιάννη Κουτσούκου «ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΑ ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ»

Επόμενη σελίδα: »

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: