Γιάννης Κουτσούκος

Μαρτίου 16, 2017

Από την υμνωδία του Τριωδίου. Πνευματικά γυμνάσματα.

Filed under: Υμνογραφία,θεολογία — Γιάννης Κουτσούκος @ 4:03 μμ

Σήμερα θα κάνω μια προσπάθεια να δώσω ένα δείγμα γραφής από τις υψηλές έννοιες και τον σπάνιο λυρισμό που περιέχουν τα ποιήματα των υμνογράφων του Τριωδίου και ειδικά των κατανυκτικών εσπερινών.
Δυστυχώς η όλη ατμόσφαιρα της σημερινής κοινωνίας, όπου παρατηρείται διαστροφή των εννοιών, έλλειψη αξιών, σύγχυση μεταξύ αρετής και κακίας και ένας ανελέητος υλισμός, έχει συντελέσει ώστε τα σπουδαία αυτά ποιήματα του Τριωδίου να μοιάζουν σαν κρυμμένα διαμάντια.

Η αρχαία γλώσσα στην οποία είναι γραμμένα, ο τρόπος με τον οποίο πολλές φορές ψέλνονται (τονισμός του μουσικού μέλους και όχι του λόγου) -και κυρίως μια τυπολατρική και επαγγελματική αντιμετώπιση πολλές φορές των ακολουθιών των κατανυκτικών εσπερινών, είναι τα πιο βασικά αίτια που κρατούν τις λυρικές εκφράσεις και τα νοήματα των υμνωδιών αυτών μακριά από τον κόσμο.
Ο κατανυκτικοί εσπερινοί, ως γνωστόν, ψέλνονται στις εκκλησίες -αν και όπου ψέλνονται ακόμη- κάθε Κυριακή βράδυ όλη την διάρκεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

Βασικοί υμνογράφοι των ποιημάτων αυτών είναι ο Ιωσήφ ο υμνογράφος (Θ’ αιώνας), και ο Θεόδωρος ο υμνογράφος (Θ’ αιώνας). Τη μουσική επένδυση έχουν κάνει κυρίως ο Πέτρος Λαμπαδάριος ο Πελοποννήσιος, αλλά και άλλοι συνθέτες της βυζαντινής μουσικής.
Σ’ ένα ποίημα του Θεόδωρου του υμνογράφου, που ψέλνεται την Κυριακή της Τυρινής το βράδυ αναφέρονται τα εξής:
«Ας αρχίσουμε τον καιρό της νηστείας με χαρά, με το να υποβάλλουμε τους εαυτούς μας σε πνευματικούς αγώνες.
Aς εξαγνίσουμε την σάρκα μας με το να νηστεύουμε όχι μόνο από τα φαγητά, αλλά και από τα ψυχικά μας πάθη (τις ψυχικές διαστροφές και κακίες) και με το να καλλιεργούμε τις αρετές του Πνεύματος. Στις οποίες αρετές αν επιμείνουμε μέχρι τέλους με πόθο θ’ αφιερωθούμε όλοι να δούμε το πάνσεπτο Πάθος του Χριστού Θεού, και το Άγιο Πάσχα με πνευματική αγαλλίαση».

Με επιγραμματικό τρόπο ο Θεόδωρος μας δίνει μέσα σε λίγες γραμμές το βαθύτερο νόημα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, αλλά και της Χριστιανικής θρησκείας γενικότερα. Δεν αρκεί η νηστεία των φαγητών, αλλά χρειάζεται και η νηστεία των παθών και η καλλιέργεια και άσκηση των αρετών του Πνεύματος.

Και τα τρία αυτά είναι ο «Πνευματικός αγώνας» που οδηγεί στον καθαρισμό των σαρκών μας αλλά και στην εξάγνιση της ψυχής του κάθε ατόμου. Έτσι εξαγνισμένοι μπορούμε να αξιωθούμε να βιώσουμε συνειδητά την σταυρική θυσία του Θεανθρώπου, αλλά και την Ανάστασή του και όλα αυτά, με πνευματική αγαλλίαση που είναι η «θέωση» του κάθε ενός από εμάς. Η προσπάθεια δηλαδή του καθ’ενός που είναι ο πνευματικός του αγώνας (νηστεία φαγητών, παθών και εξάσκηση πνευματικών αρετών) φθάνει στην «θέωση» (αγαλλίαση) μέσα από την Θεανθρώπινη θυσία και την Ανάσταση. Δηλαδή έχουμε αποτέλεσμα της προσωπικής μας προσπάθειας εφ’ όσον επενεργήσει και η Θεία Χάρις.

Ποια είναι όμως τα πάθη της ψυχής μας, τα οποία καλούμεθα να περιορίσουμε και αποκόψουμε; Αυτά είναι: υπερηφάνεια, φιλαργυρία, πορνεία, φθόνος, γαστριμαργία, θυμός, αμέλεια κ.ά. Ποιες είναι οι αρετές του πνεύματος; Αγάπη (και σ’ όσους μας αδίκησαν), διάκριση, ταπείνωση (έλλειψη εγωισμού) κ.λπ. Από τα πιο πάνω προκύπτει, ότι η γνωστή σε όλους λέξη «νηστεία» της Μεγάλης Τεσσαρακοστής δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά μέσον. Όπως μέσον είναι επίσης ο περιορισμός και η εξάλειψη των ψυχικών παθών.

Ο σκοπός είναι να μπορέσουμε να φθάσουμε μέσα από την σωματική και ψυχική αυτή κάθαρση στα δύο επόμενα στάδια του πνευματικού αγώνα που είναι ο φωτισμός και η «θέωση».

Γιάννης Κουτσούκος

Δημοσιεύτηκε στις 29-1-1998
στην εφημερίδα «Σήμερα» της Κορίνθου

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: