Γιάννης Κουτσούκος

Οκτώβριος 29, 2016

ΜΠΕΡΤΟΛΤ ΜΠΡΕΧΤ:  Ο μεγάλος καινοτόμος του θεάτρου.

Filed under: Θέατρο — Γιάννης Κουτσούκος @ 11:13 πμ

Το πιο κάτω κείμενο του Γιάννη Κουτσούκου δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 1997 στην εφημερίδα ΣΗΜΕΡΑ της Κορίνθου.

Διαλεκτική και αποξένωση σαν θεατρικά μέσα. 

0 Μπρεχτ είναι ο πρώτος θεατρικός συγγραφέας που εγκαινίασε στον αιώνα μας το «μη Αριστοτελικό θέατρο.»

Είναι η πρώτη καινοτομία μετά από 25 αιώνες, από την κλασσική εποχή των μεγάλων Ελλήνων τραγωδών μέχρι την εποχή μας.

Όπως είναι γνωστό μέχρι τον Μπρεχτ οι θεατρικοί συγγραφείς  ακολουθούσαν τον αριστοτελικό ορισμό του θεάτρου, δηλαδή την «κάθαρση των παθημάτων«.

Ο ήρωας έπασχε, αλλά στο τέλος έβρισκε την δικαίωση. Και ο θεατής που έπασχε και αυτός συναισθηματικά με τον ήρωα, στο τέλος ένοιωθε ικανοποίηση, όταν ο «από μηχανής θεός» έβρισκε μια λύση υπέρ του ήρωα. Σκοπός λοιπόν του θεάτρου μέχρι τον Μπρεχτ, ήταν το συναίσθημα των θεατών.

Μέσα του θεάτρου ήσαν η κλασσική πλοκή του μύθου, η τραγική ειρωνεία και ο από μηχανής Θεός. Ο Μπρεχτ έγραψε θέατρο για να διδάξει, να προβληματίσει, να κάνει τον θεατή να σκεφτεί, να βρει ο ίδιος τη λύση του μύθου του έργου. Σκοπός λοιπόν του θεάτρου στον Μπρεχτ, δεν ‘είναι το συναίσθημα, αλλά η λογική.

Στον Μπρεχτ δεν υπάρχει «κάθαρση» των αισθημάτων των θεατών. Και ο Μπρεχτ παίρνει ένα μύθο, αλλά τον πλέκει έτσι, ώστε να φανούν μέσα από αυτόν δύο θεατρικά μέσα:

1) Η διαλεκτική θεατρική μέθοδος ( Dialektische methode) και

2)  Η αποξένωση (Verfremdung).

Θα λέγαμε καλύτερα, ότι τα δυο αυτά μέσα οδηγούν στον σκοπό του θεάτρου -του νέου επικού θεάτρου- που είναι ο προβληματισμός τού θεατή.

Τι είναι διαλεκτική μέθοδος; Με την διαλεκτική μέθοδο ο Μπρεχτ εφαρμόζει για πρώτη φορά την διαλεκτική φιλοσοφία των αρχαίων Ελλήνων στην πλοκή, στην σκηνοθεσία και στην στιχομυθία του θεατρικού έργου.

Όπως είναι γνωστό στην διαλεκτική φιλοσοφία υπάρχει η «θέση» που δημιουργεί υποχρεωτικά μια «αντίθεση.» Θέση και αντίθεση με την σειρά τους, που είναι το «διαλεκτικό δίπολο” δημιουργούν μια σύνθεση. Και αυτή η σύνθεση, είναι η πρόοδος στην επιστήμη, στις κοινωνικές διαδικασίες, στην πολιτική, κλπ.

Ένα παράδειγμα : Στο θεατρικό έργο του Μπρεχτ «ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ» η θέση της διαλεκτικής μεθόδου του Μπρεχτ είναι η επιστημονική ανακάλυψη -με πειραματική απόδειξη -του πλανητικού συστήματος του αστρονόμου Κοπέρνικου, ότι δηλαδή η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο και όχι ο Ήλιος γύρω από τη Γη.

Το θεατρικό διαλεκτικό δίπολο δημιουργείται με την «αντίθεση» που είναι η αδράνεια και αντίδραση της Ιεράς εξέτασης της καθολικής εκκλησίας του Μεσαίωνα, που παρ’ ότι βλέπει την αλήθεια της επιστήμης δεν επιτρέπει στην αλήθεια αυτή να διαδοθεί στον κόσμο.

Το γεγονός ότι ο Γαλιλαίος ανακαλεί μπροστά στην «ιερά εξέταση» του Πάπα, εξουδετερώνει προς στιγμή το διαλεκτικό δίπολο. Με την διάδοση όμως των συγγραμμάτων του Γαλιλαίου από τον μαθητή του Ανδρέα στην Ολλανδία, έρχεται η διαλεκτική σύνθεσή που σημαίνει την απελευθέρωση της αλήθειας της επιστήμης από την στενοκεφαλιά και τον σκοταδισμό των ιεροεξεταστών.

Τι είναι αποξένωσή; «Αποξένωση” είναι, λέει ο Μπρεχτ, όταν παρατηρούμε και αναλύουμε έναν χαρακτήρα, ένα συμβάν, ένα επεισόδιο, ένα συνηθισμένο γεγονός, με διαφορετικό τρόπο από ότι έχουμε συνηθίσει μέχρι τώρα, με διαφορετική σκοπιά, αφού δούμε την άλλη πλευρά του, την μη συνηθισμένη. Και αυτό θα γίνει αν δούμε τις αντιθέσεις του, ψάξουμε τις ξεχασμένες του λεπτομέρειες και ξεσκεπάσουμε τα κατεστημένα «ταμπού».

Ένα παράδειγμα: ο Μπρεχτ λέει σε μια στιχομυθία: «Ξέφυγα τις τίγρεις, νίκησα τους καρχαρίες και με έφαγαν οι κοριοί». Για ένα κλασσικό θεατρικό συγγραφέα, κάποιος που έκανε τόσο μεγάλα κατορθώματα θα ήταν ένας ήρωας. Ο Μπρεχτ δεν βιάζεται να εξυμνήσει τα κατορθώματα αλλά ξεσκεπάζει αδυναμίες.  Το γεγονός ότι αυτός που κατόρθωσε το πολύ μεγάλο (εξολόθρευση τίγρεων, καρχαριών), νικήθηκε στα καθημερινά και μικρά συνηθισμένα πράγματα (κοριοί), είναι για το θέατρο του Μπρεχτ σπουδαιότερο από μια καλή κλασσική λύση του μύθου ενός έργου.

Σημείωση.-Είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω στο θέατρο του Μπρεχτ  στο Βερολίνο ( am Schifbauerdam theater) δεκάδες έργα και θεατρικές πρόβες από τα έργα του Μπρεχτ, που ανέβασε μετά τον θάνατο του η γυναίκα του Helene Weigel. Έπαιζε η ίδια, ο γαμπρός της, η κόρη της και πλήθος γνωστών ηθοποιών του θιάσου αυτού με μουσική του Κουρτ Βάιλ, του Χανς Άισλερ, του Πάουλ Ντέσαου κλπ. Οι πρόβες διαρκούσαν ακόμη και χρόνια για να επιτευχθεί το τέλειο μέσα στο καινοτόμο θεατρικό πνεύμα του Μπρεχτ. Μπορούσες να δεις το ίδιο έργο πολλές φορές και κάθε φορά ανακάλυπτες κάτι το καινούργιο στο επικό αυτό θέατρο. Η σκηνοθεσία και η ηθοποιία είχαν πλησιάσει χωρίς υπερβολή κατά γενική ομολογία το τέλειο.  Στην Ελλάδα ο Κ. Κουν μπόρεσε να εκφράσει το πνεύμα του Μπρεχτ με τις  σπουδαίες παραστάσεις του.

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: