Γιάννης Κουτσούκος

Αύγουστος 7, 2014

ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΩΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ.

Filed under: Θεολογία,Υμνολογία — Γιάννης Κουτσούκος @ 5:39 μμ

Τα λειτουργικά κείμενα της εορτής της Μεταμόρφωσης του Χριστού αναφέρονται με σαφήνεια στα τα πιο κάτω πέντε σπουδαία θεολογικά θέματα, που αφορούν την προ πτωτική και μεταπτωτική  κατάσταση του ανθρώπου, την εναλλαγή των ανθρωπίνων σωμάτων κατά την Παλιγγενεσία, την ενανθρώπηση του Χριστού,  την κατά χάριν θέωση του ανθρώπου και τον μέλλοντα αιώνα (καινή κτίση).Όλα αυτά έχουν σύμφωνα με τους υμνογράφους άμεση συνάφεια με τα σπουδαία γεγονότα  που διαδραματίσθηκαν στο όρος Θαβώρ.

1.Η εμφάνιση της προπτωτικής κατάστασης.
(Από το τρίτο στιχηρό ιδιόμελο της Λιτής και επίσης από το πρώτο ιδιόμελο του εσπερινού της ακολουθίας της Μεταμορφώσεως και από την πέμπτη ωδή, δεύτερος ύμνος, του κανόνα του όρθρου του Ιωάννου του Δαμασκηνού).

Κατά την Μεταμόρφωση, έχουμε εμφάνιση της ευπρέπειας του αρχέτυπου κάλλους, δηλαδή της προπτωτικής κατάστασης του ανθρώπου (των πρωτοπλάστων προ της πτώσεως). Η εμφάνιση αυτή δεν έγινε ολόκληρη, αλλά κατά ένα μέρος και μάλιστα τόσο, όσο μπορούσαν να αντέξουν οι παριστάμενοι  πρόκριτοι μαθητές.
Η εμφάνιση αυτή έγινε, αφού για λίγο απεκρύβη κατά την Μεταμόρφωση του Χριστού το πρόσλημμα της σαρκός (η ανθρώπινη σάρκα που είχε προσλάβει ο Χριστός).
Στη πέμπτη επίσης ωδή (ύμνος δεύτερος) ο Ιωάννης Δαμασκηνός λέει ότι ο Χριστός υπέδειξε στο πλάσμα του, το οποίο είχε πλάσει κατ’ εικόνα του με το αρχέτυπον κάλλος (το αρχέτυπον σου εν τω πλάσματι κάλλος υπέδειξας). Δεν το υπέδειξε όμως ο Θεός, που έγινε και άνθρωπος στη μορφή, ήτοι κατ’ εικόνα, αλλά κατ’ ουσίαν, όπως δηλαδή είναι και ο ίδιος (ουχ ως εν εικόνι, αλλ ως αυτός εί κατ ουσίαν, ο Θεός χρηματίσας και άνθρωπος).

Επίσης στο προσόμοιο  και στο δοξαστικό  του Εσπερινού της ογδόης Αυγούστου υπάρχει αναφορά, ότι  ο Χριστός φόρεσε την ουσία των θνητών από ευσπλαχνία και ότι προσέλαβε στον εαυτόν του την ανθρώπινη ουσία.
———————————

2. Επανέφερε την δυνατότητα της προπτωτικής κατάστασης
(Από το δεύτερο απόστιχο ιδιόμελο του εσπερινού της ακολουθίας της Μεταμορφώσεω,  από την τρίτη ωδή του Όρθρου του Ιωάννου του Δαμασκηνού, δεύτερος ύμνος. Επίσης από το κείμενο του καθίσματος του ‘Ορθρου της Ζ Αυγούστου).

Την πεσμένη φύση του Αδάμ, δηλαδή την μεταπτωτική κατάσταση του ανθρώπου (αμαυρωθείσαν εν Αδάμ φύσιν), με την Μεταμόρφωση του, ο Χριστός την έκανε πάλι να είναι δοξασμένη (απαστράψαι πάλιν). Αυτό έγινε αφού την μεταστοιχείωσε στη δική του δόξα και λαμπρότητα (μεταστοιχειώσας αυτήν, εις την σην Θεότητος Δόξαν τε και λαμπρότητα). Η λέξη «μεταστοιχείωση» χρησιμοποιείται σήμερα στην Χημεία για την μεταστοιχείωση της ύλης, αλλά και στην Πυρηνική Φυσική, όπου προκύπτει μία μεταλλαγή ενός στοιχείου σε ένα άλλο με την ταυτόχρονη απελευθέρωση ενέργειας. Όταν ο υμνογράφος έγραφε τον ύμνο αυτόν δεν υπήρχε, φυσικά, η γνώση των σημερινών φυσικών επιστημών

Επίσης το μεθέορτο κάθισμα του Όρθρου μιλάει σαφέστατα, ότι  κατά την μεταμόρφωση του ο Χριστός  από ευσπλαχνία αναμόρφωσε την ύπαρξη των θνητών ανθρώπων και τους απέδωσε  το προηγούμενο αρχικό αξίωμα της αφθαρσίας, που είχαν προ της πτώσεως. Το κείμενο είναι το εξής. Το φύραμα ημών ανεμορφώσω Σωτήρ ,τη θεία σου σαρκί συναπαστράψας αυτώ, και αποδούς το πρώτιστον αξίωμα της αφθαρσίας ως ευσπλαχνος.

Όπως βλέπουμε οι λέξεις μεταστοιχείωση και αναμόρφωση εκφράζουν το ίδιο νόημα, δηλαδή την αλλαγή της θνητής ανθρωπίνης ύπαρξης  και την δυνατότητα επανόδου στην προπτωτική κατάσταση. Το αποτέλεσμα όμως των δύο αυτών λέξεων είναι πολύ σπουδαιότερο και οδηγεί σε μία ασύλληπτη και μοναδική  υπέρβαση για τον άνθρωπο, δηλαδή στην ανάκτηση από τον θνητό άνθρωπο της αφθαρσίας ή όπως αλλιώς  την ονομάζει εδώ ο ποιητής της Δόξας της Θεότητος και λαμπρότητος.

———————————

3. Έδειξε την δόξα κατά την εναλλαγή των σωμάτων στην Δευτέρα παρουσία.
(Από το πρώτο κάθισμα του Όρθρου της εορτής) 

Κατά την Μεταμόρφωση, στο όρος Θαβώρ, ο Χριστός έδειξε τη δοξασμένη αλλαγή, η οποία θα συμβεί στους θνητούς ανθρώπους κατά την δευτέρα παρουσία του Χριστού. Το σπουδαίο αυτό κείμενο έχει ως εξής: «Την των βροτών εναλλαγήν, την μετά δόξη σου Σωτήρ, εν τη δευτέρα και φρικτή, της σης ελεύσεως δεικνύς, επί του Όρους Θαβώρ μετεμορφώθης.»
Ο Απόστολος Παύλος, για την ίδια περίπτωση, χρησιμοποιεί το ρήμα «αλλαγησώμεθα» (Κορ. Α, 51).
Ο προηγούμενος ύμνος αναφέρει ότι η αλλαγή ( ή εναλλαγή) των θνητών θα γίνει με κάποια μορφή μεταστοιχείωσης. Εννοείται, ότι την ένδοξη αυτή εναλλαγή κατά τη Δευτέρα Παρουσία, όμοια με την δόξα του μεταμορφωμένου στο Θαβώρ Χριστού-τελείου Θεού και τελείου ανθρώπου- θα την υποστούν όσοι κριθούν άξιοι για την μεγάλη αυτή Χάρη του Τριαδικού Θεού. Οι φιλοκαλικοί πατέρες μιλάνε σαφέστατα για τους αξίους, οι οποίοι κρίθηκαν να έχουν μέθεξη (συμμετοχή) στις κατά χάριν άκτιστες ενέργειες του Τριαδικού Θεού. Ο δε Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος θεωρεί απαραίτητη προϋπόθεση για την εναλλαγή αυτή να υπάρξει πρόγευση συμμετοχής στις άκτιστες ενέργειες από την εδώ ζωή.

——————————-

4. Αυτός που είχε όλη την θεότητα καταδέχεται να πάρει και όλη την βροτότητα (θνητότητα).
(Ωδή Τρίτη, ύμνος τρίτος και ωδή πέμτη, ύμνος τρίτος του Όρθρου του Ιωάννου του Δαμασκηνού. Επίσης ωδή ογδόη, ύμνος τρίτος του υμνογράφου Κοσμά.)

Σύμφωνα με το σχέδιο της θείας πρόνοιας ο Χριστός  ενανθρώπισε  (όλος βροτός γέγονας). Η λέξη «όλος» σημαίνει ότι είχε όλη την θεότητα και πήρε με την θέληση του και όλη την ανθρωπότητα (τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος). Η φράση του κειμένου της ωδής αυτής «όλη τη θεότητι μείξας την ανθρωπότητα μιλάει για την ενανθρώπιση του Χριστού, ο οποίος καταδέχθηκε  και πήρε την ανθρώπινη, θνητή, φύση με σκοπό να της δώσει την δυνατότητα (εν δυνάμει) να επανέλθει πάλι στο αρχέγονο κάλλος ή στην προπτωτική κατάσταση, δηλαδή να επιτύχει την κατά χάριν θέωση.
Η επίτευξη της κατά χάριν θεώσεως εξαρτάται και από εμάς, διότι είμαστε προικισμένοι με το αυτεξούσιο της θελήσεως και πρέπει να το θελήσουμε και να το προσπαθήσουμε. Αυτή μπορεί να επιτευχθεί με την καλή προαίρεση μας και με τον πνευματικό αγώνα. Με τα δύο αυτά και την επενέργεια της θείας Χάριτος μπορεί να επιτευχθεί η κατά χάριν θέωση.
Επίσης, στην πέμπτη ωδή (ύμνος τρίτος) ο Ιωάννης Δαμασκηνός συμπληρώνει και διευκρινίζει, ότι ο Χριστός έλαβε την ανθρώπινη φύση συγκρασθείς ασυγχύτως, δηλαδή χωρίς να υπάρξει σύγχυση στις δύο φύσεις.
Στο τρίτο τροπάριο της ογδόης ωδής της Μεταμορφώσεως, εξ άλλου, και ο άλλος μεγάλος υμνογράφος Κοσμάς, επίσκοπος Μαϊουμά και αυτάδελφος του Δαμασκηνού, μιλάει σαφέστατα, ότι το Θαβώρειον άκτιστον φως  εθέωσε τους ανθρώπους (την κτίσιν φαιδρύναν τους ανθρώπους εθέωσε).

—————————–

5. Ο Φύσει Θεός και οι κατά χάριν (θέσει) Θεοί. Η Μεταμόρφωση είναι το προοίμιον της Δευτέρας Παρουσίας και του Μέλλοντα αιώνα.
(Ωδή ενάτη, ύμνος δεύτερος Ιωάννου Δαμασκηνού και ωδή ενάτη, ύμνος δεύτερος του υμνογράφου Κοσμά)

Σύμφωνα με τον υμνογράφο και φιλοκαλικό πατέρα της ορθοδοξίας Ιωάννη Δαμασκηνό, με τη Μεταμόρφωση του, ο Χριστός στο Θαβώρ θέλει να δείξει στους Αποστόλους του με έμφαση το εξής: Με πιο τρόπο κατά την Απόρρητη Δευτέρα Tου Παρουσία ο Ύψιστος Θεός ( Χριστός) θα εμφανισθεί με δόξα και θα σταθεί ανάμεσα στους θέσει Θεούς, δηλαδή στους κατά Χάριν θεωμένους θνητούς ανθρώπους όλων των εποχών. Η σπουδαία φράση του Δαμασκηνού είναι  ότι ο Ύψιστος Θεός οφθήση εστώς  εν μέσω Θεών

Οι κατά χάριν θεωμένοι θα είναι, βέβαια, όσοι κριθούν να λάβουν τη Χάρη του Τριαδικού Θεού για την αιώνια μέθεξη στις κατά χάριν άκτιστες ενέργειες του Τριαδικού Θεού. Οι θνητοί αυτοί ονομάζονται από τον Δαμασκηνό μετά την θέωση τους και αυτοί Θεοί, όχι όμως φύσει Θεοί, αλλά θέσει θεοί.
Ακόμη, ο υμνογράφος Κοσμάς μιλάει σαφέστατα για καινή φωτοχυσία κατά την Μεταμόρφωση (ωδή θ’, β’). Η λέξη «καινή» που σημαίνει «ανακαινισμένη», παραπέμπει στην καινή κτίση (μέλλοντας αιώνας), που είναι το, μετά τη Δευτέρα Παρουσία, ατελεύτητο και αιώνιο χρονικό διάστημα.
Στην Αποκάλυψη υπάρχει η φράση «Ιδού, καινά ποιώ πάντα». (Απόκ, κα, 5), που σημαίνει «Να, τα ανακαινίζω όλα». Ο Πέτρος, εξ άλλου, γράφει στην επιστολή του (Πετρ.Β, γ 10) μιλώντας για την ανακαίνιση του σύμπαντος «Καινούς δε Ουρανούς και γην καινήν κατά το επάγγελμα αυτού προσδοκώμεν εν οις δικαιοσύνη κατοικεί» (Πετρ.Β,γ 13), που σημαίνει, σύμφωνα με την υπόσχεση Του, περιμένουμε καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη, στους οποίους θα κατοικεί η δικαιοσύνη. Και οι δύο αυτές φράσεις παραπέμπουν επίσης στον μέλλοντα αιώνα, για τον οποίον ο υμνογράφος Κοσμάς αναφέρει ότι θα υπάρχει το άκτιστο θαβώρειο φως, το οποίο ονομάζει ανακαινισμένη φωτοχυσία.

Γιάννης Κουτσούκος
jpkoutsoukos@gmail.com
06-08-2014  Κεφαλλονιά

 

Advertisements

Σχολιάστε »

Δεν υπάρχουν σχόλια.

RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: